Мангасын хүрээ

Мангасын хүрээ буюу зарим эх сурвалжид Мангасын хэрэм гэж нэрлэдэг энэ газар нь Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг, Галбын говьд орших эртний шороон хэрэмт дурсгал юм. Энэ нь хийд биш бөгөөд эртний хот суурин, бэхлэлт, хэрэмт байгууламжийн үлдэгдэл гэж ойлгох нь зөв. Оюу Толгойн соёлын өвийн тайланд тус газрыг Ханбогд сумаас урагш 70 орчим км зайд, Галбын говьд байрлах шороон хэрэм гэж тэмдэглэсэн байдаг. Мангасын хүрээ нь Өмнөд говийн бүсэд илэрсэн Хүннүгийн үед холбогдох цөөн тооны хот суурингийн үлдэгдлийн нэг гэж үздэг. Өмнөговийн эртний хот суурингуудын тухай эх сурвалжид Ханбогд сумын Мангасын хүрээ, Номгон сумын Баянбулагийн туурь, Баян-Овоо сумын Сайрын балгас зэргийг Хүннү гүрний хил хязгаарыг сахих үүрэгтэй суурингууд байсан байж болзошгүй гэж дурдсан байдаг. Тус дурсгал нь гадна талаараа дугуй далан, дотор хэсэгтээ дөрвөлжин хэрэмтэй гэдгээрээ онцлог. Зарим судалгаанд гаднах дугуй ханын диаметр ойролцоогоор 500 метр, дотор дөрвөлжин хэрэм нь ойролцоогоор 130 метр хэмжээтэй байсан гэж тэмдэглэсэн байна. Мөн Хятадын Хан улсын хэв шинжтэй ваар, нум сумны хэрэгсэл, хуягийн эд анги зэрэг цэргийн зориулалттай байж болох олдворууд илэрсэн нь тус газрын судалгааны ач холбогдлыг нэмэгдүүлдэг. Мангасын хүрээ нь одоо улсын хамгаалалтад байх үл хөдлөх түүх, соёлын дурсгалын жагсаалтад багтсан. Legalinfo дээрх албан жагсаалтад Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын Мангасын хүрээг Засгийн газрын 2021 оны 179 дүгээр тогтоолоор улсын хамгаалалтад нэмсэн гэж тэмдэглэсэн байна. 2021 онд Засгийн газрын шийдвэрээр улсын хамгаалалтад нэмэгдсэн дурсгалуудын талаар мэдээлэхдээ Мангасын хүрээг “Өмнөд говийн бүсэд буй Хүннүгийн үед холбогдох цөөн тооны хотын үлдэгдэл бүхий дурсгалт газар” гэж тодорхойлсон. Мөн тус газар нь алслагдсан байршилтай тул машин зам дээгүүр нь гарах, тонон сүйтгэх, хууль бус малтлага хийх зэрэг сөрөг нөлөөнд өртөх эрсдэлтэй гэж дурдсан байдаг.